ادعای ترامپ درباره نفت ایران و هند چقدر واقعی است؟

دولت آمریکا در سال گذشته تحریم‌های سختگیرانه‌ای علیه نفت ایران اعمال کرده و این تحریم‌ها باعث شده هند و دیگر خریداران بالقوه نفت ایران نتوانند در حجم زیاد نفت ایرانی را وارد کنند.

کاهش شدید صادرات نفت ایران به هند؛ آمار و سال‌ها این کاهش عمدی واردات نفت ایران عمدتا به دلیل تحریم‌های آمریکا بوده است، به‌طوری که شرکت‌های پالایشی هندی به‌صورت رسمی واردات نفت از ایران را متوقف کردند تا تحت فشار آمریکا قرار نگیرند. در سال ۲۰۱۹ و قبل از اعمال تحریم‌های سخت، ایران یکی از مهمترین تامین‌کنندگان نفت هند بود؛ اما با اعمال این محدودیت‌ها، نفت ایران به‌سرعت از فهرست منابع عمده حذف شد و جای خود را به واردات از روسیه و دیگر کشورها داد. سبد نفتی هند امروز: روسیه، خاورمیانه و دیگران امروزه سهم نفت روسیه در سبد واردات خام هند بسیار بزرگ‌تر از ایران است. تحلیل داده‌های بازار نشان می‌دهد هند در سال‌های اخیر حجم قابل‌توجهی نفت روسیه را وارد می‌کند؛ در ۲۰۲۳ حدود ۳۰ درصد از نفت وارداتی هند از روسیه بوده و این رقم حتی در ۲۰۲۴ افزایش یافته است. به‌علاوه، شرکت‌های پالایشی هند اعلام کرده‌اند که در پی کاهش واردات نفت روسیه نیز هستند و به دنبال منابع جایگزین مثل برزیل، کلمبیا و اکوادور هستند تا تنوع واردات را افزایش دهند. قابل توجه است که یک تحلیل که در ایران منتشر شده اشاره می‌کند که هند در سال‌های اخیر حتی از کشورهای دیگر آفریقایی مثل نیجریه و آنگولا نیز نفت بیشتری نسبت به ایران وارد کرده، که نشان می‌دهد واردات نفت ایران برای هند در عمل تقریبا صفر است. سهم ایران در بازار نفت چین در مقابل، چین به‌وضوح بزرگ‌ترین مشتری نفت ایران بوده است. داده‌ها نشان می‌دهد در سال‌های اخیر بخش بسیار زیادی از صادرات نفت ایران به چین اختصاص یافته است. در سال ۲۰۲۳ حدود ۹۰ درصد از نفت صادراتی ایران به چین می‌رفت. این اتکا به بازار چین باعث شده که ایران، علی‌رغم تحریم‌های آمریکا، بتواند نفت خود را با استفاده از مسیرهای غیررسمی (مثل انتقالات کشتی به کشتی) و راه‌های دور زدن تحریم‌ها صادر کند. اهمیت ادعای ترامپ؛ واقعیت یا سیاست فشاری؟ ادعای ترامپ درباره اینکه هند «به جای نفت ایران نفت ونزوئلا بخرد» بیش از آن که منعکس‌کننده یک تغییر واقعی در واردات نفت هند باشد، بخشی از سیاست فشار اقتصادی و ژئوپلیتیک واشنگتن است. رسانه‌های خارجی تاکید کرده‌اند که هدف آمریکا کاهش واردات نفت روسیه توسط هند است، زیرا واردات نفت روسیه برای مسکو درآمدی ایجاد می‌کند که می‌تواند در جنگ اوکراین به‌کار رود. پیامدهای احتمالی برای بازار نفت ایران برای تهران، ادعای ترامپ می‌تواند معنای سیاسی داشته باشد اما انعکاس تجاری واقعی کمی دارد. ایران پس از سال‌ها تحریم، بازار چین را برای نفت خود تثبیت کرده و تلاش دارد به سایر مشتریان آسیایی نیز دسترسی پیدا کند، اما جهش ناگهانی در بازار هند محتمل نیست مگر اینکه تحریم‌های آمریکا لغو یا تغییر پیدا کنند. از سوی دیگر، توسعه روابط نفتی با چین و افزایش صادرات نفتی به آن کشور، اگرچه به درآمد کمتر منتهی شده است، اما به ایران امکان داده تا بازار نفتش را در سخت‌ترین شرایط تحریم‌های تاریخ خود حفظ کند.